Οι νεφροί είναι δυο σχετικά μικρά όργανα, αλλά με σημαντικό ρόλο στην υγεία του οργανισμού και αυτό γιατί:
- παράγουν τα ούρα και μέσω αυτών απομακρύνουν τα άχρηστα προϊόντα του μεταβολισμού των τροφών,
- ρυθμίζουν την ηλεκτρολυτική ισορροπία του οργανισμού, δηλαδή το νάτριο, κάλιο και ασβέστιο,
- ρυθμίζουν την οξεοβασική ισορροπία του οργανισμού (δηλαδή το PH του αίματος- είναι η παράμετρος που καθορίζει την οξύτητα και την αλκαλικότητα του αίματος και έχει μεγάλη σημασία για τις βιολογικές διεργασίες και την επιβίωση του οργανισμού)
- βοηθούν στην ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και
- παράγουν την ερυθροπoιητίνη και μεταβολίζουν την βιταμίνη D, μέσω των οποίων βοηθούν στην διατήρηση του αιματοκρίτη και στην υγεία των οστών.
Με βάση τα παραπάνω και σύμφωνα με τα υπάρχοντα επιδημιολογικά δεδομένα, εκτιμάται ότι ένας στους δέκα ανθρώπους στον γενικό πληθυσμό παγκοσμίως πάσχει από κάποια μορφή χρόνιας νεφρικής νόσου, ήπιας ή σοβαρής.
Η νόσος αυτή μπορεί να ξεκινά από πολύ πρώιμα στάδια, όπου ενδέχεται να διαπιστωθεί ακόμη και μόνο μικροσκοπική αιματουρία που προέρχεται από τους νεφρούς στη γενική εξέταση ούρων, και να εξελίσσεται μέχρι το τελικό στάδιο της νεφρικής ανεπάρκειας.
Στο τελικό αυτό στάδιο, η αντιμετώπιση γίνεται με εξωνεφρική κάθαρση, δηλαδή αιμοκάθαρση ή περιτοναϊκή κάθαρση.Γίνεται αυτονόητο γιατί ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας στην 78η παγκόσμια συνέλευση υγείας, αναγνώρισε τη σημαντικότητα της χρόνιας νεφρικής νόσου (ΧΝΝ) /βλάβης για την υγεία του κάθε ανθρώπου, τονίζοντας την ανάγκη για ανασχηματισμό της πολιτικής για την αντιμετώπιση της και έθεσε ως θέμα για το 2026 παγκόσμια ημέρα του νεφρού – στις 12/3- το «Υγεία των νεφρών για όλους».
- Ο σακχαρώδης διαβήτης και η υπέρταση (οι δυο αυτοί ενοχοποιούνται για τα 2/3 περίπου της χρόνιας νεφρικής νόσου).
- Άλλοι παράγοντες είναι η παχυσαρκία, η μεγάλη ηλικία (>60 ετών), η ύπαρξη καρδιοαγγειακής νόσου, η ύπαρξη οικογενειακού ιστορικού νεφρικής νόσου, η γέννηση πολύ πρόωρου και λιποβαρούς παιδιού, η εμφάνιση προεκλαμψίας και εκλαμψίας στις εγκύους, η έκθεση σε νεφροτοξικούς παράγοντες (π.χ μακροχρόνια λήψη ακόμα και ήπιων αναλγητικών φαρμάκων ή αλόγιστη λήψη μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων. Δηλαδή φάρμακα που εύκολα λαμβάνοντα για ρευματικούς πόνους ή οσφυοϊσχυαλγία ή η λήψη νεφροτοξικών αντιβιοτικών φαρμάκων), η νεφρολιθίαση, οι υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις, τα αυτοάνοσα νοσήματα όπως ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, οι σπειρατονεφρίτιδες, τα κληρονομικά νοσήματα όπως η πολυκυστική νόσος των νεφρών, το κάπνισμα και πρόσφατα προστέθηκε και η κλιματική αλλαγή, όπως η υπερθέρμανση η οποία μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση και βλάβη στους νεφρούς, καθώς και η μόλυνση του αέρα.
Αρχικά και παρότι έχει επέλθει η βλάβη των νεφρών οι κλινικές εκδηλώσεις της νόσου είναι ήπιες ή ανύπαρκτες και ως σιωπηλή διαλάθει της διάγνωσης.
Τα κυριότερα συμπτώματα όσο η εξέλιξη της προχωράει, είναι μη ειδικά και περιλαμβάνουν:
- αδυναμία,
- κακουχία,
- απώλεια όρεξης,
- ναυτία ή έμετο,
- διαταραχές του ύπνου,
- μειωμένη διαύγεια,
- κνησμό (φαγούρα),
- κράμπες ή αλλαγές στη σύσταση και στην ποσότητα των ούρων.
Πιο σοβαρά συμπτώματα που συνήθως ανησυχούν άμεσα τον ασθενή είναι:
- η αυξημένη πίεση,
- το οίδημα (πρήξιμο) στα πόδια και
- η δύσπνοια (δυσκολία στην αναπνοή) που μπορεί να οφείλεται σε κατακράτηση υγρών.
Λόγω των μη ειδικών συμπτωμάτων, η διάγνωση της χρόνιας νεφρικής νόσου γίνεται συνήθως όταν διαπιστωθεί αυξημένη ουρία και κυρίως κρεατινίνη στο αίμα. Επειδή όμως η κρεατινίνη παράγεται στους μύες και η τιμή της εξαρτάται από τη μυϊκή μάζα του ατόμου, την ηλικία και το φύλο, ακριβέστερος δείκτης για τη διάγνωση της χρόνιας νεφρικής νόσου είναι ο υπολογισμός του ρυθμού σπειραματικής διήθησης από το εργαστήριο ή τον θεράποντα ιατρό.
Άλλη σημαντική εξέταση για τη διάγνωση της νόσου είναι η γενική ούρων, στην οποία μπορεί να διαπιστωθεί αίμα (ερυθρά αιμοσφαίρια ή αιμοσφαιρίνη), έστω και σε μικρή ποσότητα, ή λεύκωμα πρωτεΐνη.
Από τη στιγμή που γνωρίζουμε ότι όταν η βλάβη των νεφρών λάβει χρόνια μορφή:
- δεν μπορεί να θεραπευτεί πλήρως με φαρμακευτική αγωγή, αλλά το μόνο που μπορεί να επιτευχθεί είναι η επιβράδυνση της εξέλιξής της με κατάλληλη φαρμακευτική θεραπεία και τροποποίηση της διατροφής και
- όσο νωρίτερα γίνει η ιατρική παρέμβαση τόσο πιο αργή είναι η εξέλιξη της νόσου,
γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι η έγκαιρη ανίχνευση της νόσου και η άμεση παραπομπή του ασθενούς σε ειδικό νεφρολόγο αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για τη διατήρηση της υγείας των νεφρών.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η πρόληψη της νόσου, επιβεβαιώνοντας την γνωστή ιατρική αρχή ότι «κάλλιον το προλαμβάνειν παρά το θεραπεύειν».
Προς την κατεύθυνση της έγκαιρης ανίχνευσης και πρόληψης συμβάλλει σημαντικά και το πρόσφατο πρόγραμμα πρόληψης και διάγνωσης νεφρικής νόσου «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ», το οποίο έθεσε πρόσφατα σε εφαρμογή το Υπουργείο Υγείας.
Το πρόγραμμα απευθύνεται σε άτομα υψηλού κινδύνου για εμφάνιση Χρόνιας Νεφρικής Νόσου, δηλαδή σε άτομα ηλικίας άνω των 60 ετών που πάσχουν από υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη ή καρδιαγγειακά νοσήματα.
ygeiamou.gr
