Η γηραιότερη ελιά της Πελοποννήσου στην Απιδέα Λακωνίας
Δέντρο 2.000 ετών, μνημείο της φύσης που δίνει εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο
Στα 14,10 μέτρα φτάνει η περίμετρος του κορμού της γηραιότερης ελιάς της Πελοποννήσου, που δεσπόζει στην Απιδέα Λακωνίας και έχει ηλικία άνω των 2.000 ετών. Το εντυπωσιακό αυτό υπεραιωνόβιο ελαιόδεντρο, το οποίο ανήκει στον Ενοριακό Ναό Κοιμήσεως Θεοτόκου του οικισμού, έχει χαρακτηριστεί Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης και αποτελεί ζωντανό σύμβολο της ιστορίας, του τοπίου και της αγροτικής παράδοσης της περιοχής, όπως επισημαίνει το Ινστιτούτο Πολιτισμού Μεσσηνίας.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ελιάς, που θεσπίστηκε από την UNESCO το 2019 και τιμάται κάθε χρόνο στις 26 Νοεμβρίου, πραγματοποιήθηκε στην Απιδέα, με παραδοσιακές πρακτικές, η συγκομιδή του καρπού από τη μνημειακή αυτή ελιά, με τη συμμετοχή των κατοίκων. Η Παγκόσμια Ημέρα Ελιάς αποσκοπεί στην προστασία της ελιάς και των αξιών που ενσαρκώνει, αναδεικνύοντας τη σημαντική κοινωνική, πολιτισμική, οικονομική και περιβαλλοντική της διάσταση για την ανθρωπότητα. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα συμβολίζει την ειρήνη, τη σοφία και την αρμονία, ενώ η διατήρηση και η καλλιέργειά της αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία σε έναν κόσμο που δοκιμάζεται από την κλιματική αλλαγή.
Η εκδήλωση συγκομιδής της επιβλητικής αυτής ελιάς, που έχει αναγνωριστεί ως Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης, στοχεύει στην ευαισθητοποίηση γύρω από τη συνεισφορά της στο περιβάλλον, στη βιώσιμη ανάπτυξη και στην κλιματική δράση, αλλά και στα οφέλη της στο πλαίσιο της μεσογειακής διατροφής. Παράλληλα, φιλοδοξεί να αναδείξει τον ιστορικό τόπο της Γηραιότερης Ελιάς της Πελοποννήσου ως χώρο πολιτιστικών εκδηλώσεων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων.
Σύμφωνα με τη χημική ανάλυση του ελαιολάδου που παρήχθη από την υπεραιωνόβια Μυρτολιά της Απιδέας, στον Δήμο Ευρώτα, το λάδι της κατατάχθηκε στην ανώτατη κατηγορία, ως Εξαιρετικό Παρθένο Ελαιόλαδο (Premium Extra Virgin Olive Oil). Τα φυσικοχημικά και οργανοληπτικά χαρακτηριστικά του το καθιστούν πολύτιμο προϊόν για την ανθρώπινη υγεία. Το ελαιόλαδο και οι επιτραπέζιες ελιές αποτελούν βασικό στοιχείο της μεσογειακής διατροφής, αναγνωρισμένο για τα θρεπτικά και προληπτικά οφέλη τους. Η ελαιοκαλλιέργεια στηρίζει εκατομμύρια αγροτικές οικογένειες σε όλο τον κόσμο, προσφέροντας μέσα διαβίωσης, επισιτιστική ασφάλεια και προστασία του περιβάλλοντος, ενώ οι ελαιώνες συμβάλλουν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, χάρη στην ικανότητά τους να δεσμεύουν το ατμοσφαιρικό διοξείδιο του άνθρακα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόσφατη ένταξη της Γηραιότερης Ελιάς της Πελοποννήσου στο «Δίκτυο Αιωνόβιων Δέντρων Ελληνικής Επανάστασης», το οποίο περιλαμβάνει 71 μνημειακά δέντρα σε όλη την Πελοπόννησο. Η ένταξη αυτή επισφραγίστηκε σε μια εμβληματική τελετή αποκαλυπτηρίων της ειδικής σήμανσης του Δικτύου. Το σήμα είναι εμπνευσμένο από τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, έχει φιλοτεχνηθεί από την καταξιωμένη Μεσσήνια ομογενή ζωγράφο Joanna Kordos, περιβάλλεται από δύο κλαδιά ελιάς ως σύμβολο ειρήνης και ελευθερίας και φέρει το λογότυπο της Επιτροπής «Ελλάδα 2021», υπό την αιγίδα της οποίας τελούσε η όλη πρωτοβουλία.
Στο ίδιο ερευνητικό Δίκτυο, μαζί με τη μνημειακή ελιά της Απιδέας, έχουν ενταχθεί, μεταξύ άλλων, η ελιά του κάστρου της Μονεμβασίας, η «Μάνα» ελιά της Καλαμάτας και η ελιά της Ιεράς Μονής Παναγίας Ελεούσης Λυγιάς στην Ηλεία. Παράλληλα, πρόκειται σύντομα να υποβληθεί αίτηση στο Υπουργείο Πολιτισμού για την ένταξη του Δικτύου στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς ως Καλή Πρακτική, βάσει της Σύμβασης για τη Διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Όπως επισημαίνεται, το Δίκτυο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα διαφύλαξης και ανάδειξης του τρόπου με τον οποίο η συλλογική μνήμη αποτυπώνεται στον φυσικό χώρο και στο τοπίο, συνδέοντας ζωντανά μνημεία της φύσης με την ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα του τόπου.
