“Ο φανατισμός είναι ένα τέρας, που τολμά να ονομασθεί θρησκεία” (Βολταίρος)
Ο υπέρμετρος ζήλος καταντά φανατισμός, που γεννιέται από τη χωρίς όρια αποδοχή μιας ιδεολογίας, θέτοντας την προσωπικότητα στην υπηρεσία του, μ’ οποιονδήποτε τρόπο. Η προσωπικότητα μεταβάλλεται σε άκριτο θιασώτη και εκτελεστή αόριστων συνήθως ιδεών, με συνέπεια την απώλεια της ψύχραιμης σκέψης και την υποταγή όλων των δυνάμεών της στους σκοπούς της ιδεολογίας. Αν, μάλιστα, ο φανατισμός λάβει διαστάσεις επιδημίας και προσβάλλει το λαό ή μέρος αυτού, οι συνέπειες είναι οδυνηρές, γιατί πρόκειται για ίο ολετήρα. Η συλλογική συνείδηση καταλαμβάνεται από υστερία, μεταβάλλεται σε μάζα και πλέον ενεργεί αλόγιστα και επικίνδυνα. Γνωρίζουμε από την αρχαιότητα ίσαμε σήμερα, πόσο στοίχισε ο φανατισμός σε άτομα και λαούς.
Ο υπέρμετρος ζήλος, κατά τη γνώμη κολοσσών του πνεύματος, βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από το φανατισμό. Συνεπώς, οι “υπερζηλωτές” αποτελούν επικίνδυνες προσωπικότητες από τη στιγμά που προσκολλώνται σε μια ιδέα, την οποία υπηρετούν έκτοτε τυφλοίς όμμασι και παντί τροπώ. Ο Ντιντερό, μας λέει : “Δεν υπάρχει, παρά ένα βήμα που χωρίζει το φανατισμό από τη βαρβαρότητα”. Άλλωστε, στην καθημερινή ζωή μας παρατηρούμε ότι, οι υπερζηλωτές” υποτιμούν το κοινόν αίσθημα. Δε δίνουν το δικαίωμα έκφρασης ελεύθερης γνώμης στο συνάνθρωπο και αυτό είναι σκληρής μορφής βαρβαρότητα.
Ο πάντοτε ωφέλιμος δημοκρατικός πλουραλισμός βλάπτει τα συμφέροντα και εμποδίζει τις βλέψεις των φανατικών. Αλλά, ο Θείος Παύλος κηρύττει : “Ζήλον έχουσι, αλλ’ ου κατ’ επίγνωσιν” (=έχουν ζήλο, αλλά δεν ξέρουν που οδηγεί).
Ο υπερμετρος ζήλος συχνά υποτροπιάζει και εξελίσσεται σε μισαλλοδοξία, που είναι η κορυφή του φανατισμού. Γι’ αυτό, ο Ταίν συμβουλεύει : “Να μην επιδεικνύεται μισαλλοδοξία, αλλά να στέκεστε απέναντι στην μισαλλοδοξία”. Είναι αυτονόητο ότι ο υπέρμετρος ζήλος, ο φανατισμός και η μισαλλοδοξία καταστρέφουν την κοινωνική, πνευματική, πολιτική και οικοομική ζωή και φέρνουν το τέλος της ελευθερίας και του ανθρωπισμού.
Οι λογικές υποχωρήσεις είναι επιτακτικές και διέπονται από ευγένεια και κατανόηση.
Γιατί, το πνεύμα του σεβασμού της γνώμης του άλλου είναι κόσμημα!
Οι άμετρες, όμως, παραχωρήσεις στους αδιάλλακτους, οι οποίοι έχουν ως αρχή το: “Ου με πείσεις καν με πείσεις” βλάπτουν σοβαρά την πνευματικήν μας ελευθερίαν και μας καθιστούν υπεύθυνους, για όσα κακά φέρει η επικράτηση των φανατικών και μισαλλόδοξων.
Απαιτούνται λοιπόν, σώφρων λογισμός και αποστάσεις, όπως ακριβώς με τον κορωνοιό.
