H επίθεση HΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν και ο θάνατος του Αλί Χαμενεί έχει σημάνει συναγερμό στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Το Ιράν παράγει σήμερα περίπου 3,3 εκατ. βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, αυξημένα από τα λιγότερα από 2 εκατ. βαρέλια το 2020, παρά τις συνεχιζόμενες διεθνείς κυρώσεις. Η χώρα έχει καταφέρει να παρακάμψει τους περιορισμούς και εξάγει περίπου 90% της παραγωγής της στην Κίνα, χρησιμοποιώντας έναν στόλο παλαιών δεξαμενόπλοιων που συχνά πλέουν με ανενεργούς ραδιοεντοπιστές για να αποφύγουν την ανίχνευση.
Τα μεγαλύτερα πεδία πετρελαίου βρίσκονται στην επαρχία Khuzestan, συγκεκριμένα στις περιοχές Ahvaz, Marun και West Karun.
Οι κρίσιμες εγκαταστάσεις περιλαμβάνουν:
-Διυλιστήριο Abadan, δυναμικότητας πάνω από 500.000 βαρέλια ημερησίως.
-Διυλιστήρια Bandar Abbas και Persian Gulf Star, επεξεργάζονται αργό πετρέλαιο και κονσεντάτ, ένα είδος εξαιρετικά ελαφρού πετρελαίου που αφθονεί στο Ιράν.
-Τερματικό Kharg Island, κύριο σημείο εξαγωγής στο βόρειο Περσικό Κόλπο, με πολλές προβλήτες φόρτωσης, αποβάθρες, δεξαμενές αποθήκευσης δεκάδων εκατομμυρίων βαρελιών και ικανότητα διακίνησης άνω των 2 εκατ. βαρελιών ημερησίως.
Η στρατηγική σημασία του Kharg Island είναι τεράστια: οποιαδήποτε βλάβη στις υποδομές του θα προκαλούσε καταστροφή στην οικονομία του Ιράν και σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές πετρελαίου.
Τα κύρια κοιτάσματα φυσικού αερίου βρίσκονται πιο νότια κατά μήκος της ακτής του Περσικού Κόλπου, με εγκαταστάσεις στις περιοχές Assaluyeh και Bandar Abbas. Αυτές οι εγκαταστάσεις επεξεργάζονται και μεταφέρουν φυσικό αέριο και κονσεντάτ για εσωτερική κατανάλωση σε ηλεκτροπαραγωγή, θέρμανση και χημική βιομηχανία, ενώ αποτελούν επίσης βασικό σημείο για τις εξαγωγές κονσεντάτ. Στις προηγούμενες συγκρούσεις, όπως τον Ιούνιο 2025, επιθέσεις σε τοπικά εργοστάσια φυσικού αερίου προκάλεσαν προσωρινή ανησυχία στους εμπόρους, αλλά δεν οδήγησαν σε μόνιμη αύξηση τιμών, καθώς οι εξαγωγικές υποδομές παρέμειναν ανέπαφες.
Ποιοι αγοράζουν το ιρανικό πετρέλαιο
Κύριοι αγοραστές του ιρανικού πετρελαίου είναι ιδιωτικά κινεζικά διυλιστήρια. Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ έχει επιβάλει κυρώσεις σε ορισμένες κινεζικές εταιρείες για εισαγωγές ιρανικού αργού. Η Κίνα δηλώνει ότι δεν αναγνωρίζει μονομερείς κυρώσεις εις βάρος των εμπορικών της εταίρων, ωστόσο οι εισαγωγές ιρανικού πετρελαίου έχουν περιοριστεί.
Παράλληλα, το Ιράν, επιδιώκοντας να διασφαλίσει τα αποθέματά του έναντι πιθανών αμερικανικών επιθέσεων, έχει αποθηκεύσει στη θάλασσα ποσότητα–ρεκόρ περίπου 200 εκατομμυρίων βαρελιών, που αντιστοιχεί σχεδόν σε δύο ημέρες παγκόσμιας κατανάλωσης. Εδώ και χρόνια η Τεχεράνη παρακάμπτει τις κυρώσεις με πρακτικές όπως μεταφορές φορτίων από πλοίο σε πλοίο εν πλω, παραποίηση της προέλευσης του πετρελαίου και απόκρυψη της θέσης δεξαμενόπλοιων από δορυφορικά συστήματα.
Το μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου στον κόσμο
Το Ιράν αντλεί φυσικό αέριο από το υπεράκτιο κοίτασμα του South Pars, το οποίο μοιράζεται με το Κατάρ. Η Ντόχα αποκαλεί το δικό της τμήμα του ίδιου κοιτάσματος North Dome. Εξαιτίας των κυρώσεων και τεχνικών περιορισμών, το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής από το South Pars κατευθύνεται στην εγχώρια αγορά. Το 2024 η παραγωγή φυσικού αερίου του Ιράν έφτασε τα 276 δισ. κυβικά μέτρα, με το 94% να καταναλώνεται εντός της χώρας. Ισραηλινές επιθέσεις τον Ιούνιο του περασμένου έτους έπληξαν τέσσερις μονάδες της Φάσης 14 του South Pars, περίπου 200 χιλιόμετρα από τις εγκαταστάσεις φυσικού αερίου του Κατάρ, πολλές από τις οποίες λειτουργούν ως κοινοπραξίες με αμερικανικούς ενεργειακούς ομίλους όπως η ExxonMobil και η ConocoPhillips.
Το Κατάρ έχει αποκομίσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια από εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες. Συνολικά, το κοίτασμα εκτιμάται ότι περιέχει περίπου 1.800 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια αξιοποιήσιμου φυσικού αερίου — ποσότητα ικανή να καλύψει τις παγκόσμιες ανάγκες για περίπου 13 χρόνια.
Στενά του Ορμούζ – Ο κόμβος της παγκόσμιας ναυσιπλοϊας
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν σημείο-κλειδί για περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και για τα προϊόντα διύλισης, όπως ντίζελ και αεριωθούμενα καύσιμα. Η πλήρης διακοπή της διέλευσης θα ήταν πρωτοφανής, αλλά οι απειλές της Τεχεράνης, η οποία δηλώνει ότι μπορεί να κλείσει το στενό, παραμένουν το εφιαλτικό σενάριο για τις αγορές. Παρότι οι χώρες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, διαθέτουν εναλλακτικούς αγωγούς για να παρακάμψουν το Ορμούζ, μια πλήρης διακοπή θα προκαλούσε μαζική αναστάτωση στις εξαγωγές και απότομη αύξηση των τιμών πετρελαίου.
Η αγορά έχει ήδη επηρεαστεί από τις γεωπολιτικές ανησυχίες: το Brent αυξήθηκε στα $73/βαρέλι την Παρασκευή, το υψηλότερο επίπεδο από τον Ιούλιο. Αν και οι επενδυτές έχουν συνηθίσει σε κρίσεις, οι αναλυτές προειδοποιούν για πιθανή απότομη ανατίμηση αν υπάρξει κλιμάκωση ή πλήρης διακοπή του Ορμούζ. Η ιστορική τάση δείχνει ότι 1% μείωση της προσφοράς οδηγεί σε αύξηση 4% στις τιμές. Οι επενδυτές ενδέχεται να στραφούν σε «ασφαλή καταφύγια», με άνοδο του δολαρίου ΗΠΑ, του γιεν, και του χρυσού, ενώ οι μετοχές υψηλού ρίσκου αναμένεται να υποχωρήσουν 1-2%.
OPEC+ και προληπτικά μέτρα
Οργανισμοί όπως ο OPEC+ εξετάζουν την αύξηση παραγωγής για να μετριάσουν τον κίνδυνο διαταραχής. Η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ έχουν ήδη ενισχύσει τις εξαγωγές τους, προετοιμάζοντας την αγορά για πιθανές διακοπές από στρατιωτικές ενέργειες. Στο πλαίσιο αυτό, τα μέλη της συμμαχίας ενδέχεται να αποφασίσουν μεγαλύτερη αύξηση παραγωγής για τον Απρίλιο, ξεπερνώντας την αρχικά προγραμματισμένη αύξηση κατά 137.000 βαρέλια ημερησίως. Το Ιράν δεν αποτελεί μόνο έναν σημαντικό παραγωγό πετρελαίου, είναι ο στρατηγικός φρουρός ενός παγκόσμιου chokepoint.
Η διάρκεια και η ένταση των στρατιωτικών επιχειρήσεων των ΗΠΑ, η αντίδραση της Τεχεράνης και η πιθανότητα διακοπής στα Στενά του Ορμούζ θα καθορίσουν την κλίμακα των αναταράξεων στις αγορές πετρελαίου, τις τιμές και την παγκόσμια οικονομική ασφάλεια.
https://www.newmoney.gr/
