Καθώς η ένταση στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται και ενισχύονται οι ανησυχίες για πιθανή επέκταση της αστάθειας στην ανατολική Μεσόγειο, επανέρχεται στο προσκήνιο το ζήτημα της πολιτικής προστασίας και της ετοιμότητας των κρατών σε περίπτωση γενικευμένης σύρραξης.
Ήδη από το 1936, ο τότε πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς, προβλέποντας τη διεθνή ένταση που θα οδηγούσε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, είχε θεσπίσει την υποχρεωτική κατασκευή χώρων ασφαλείας και καταφυγίων σε κάθε νέο κτίριο με περισσότερους από δύο ορόφους. Η απόφαση αυτή οδήγησε στη δημιουργία ενός εκτεταμένου δικτύου προστασίας, με περίπου 12.000 καταφύγια να κατασκευάζονται στην Αθήνα.
Από αυτά, περίπου 5.500 βρίσκονται σε ιδιωτική ιδιοκτησία, κυρίως κάτω από πολυκατοικίες, κατοικίες και βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Παρότι το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο καταργήθηκε το 1956, πολλοί από αυτούς τους χώρους εξακολουθούν να υφίστανται μέχρι σήμερα, κρυμμένοι κάτω από κεντρικούς δρόμους και λόφους της πρωτεύουσας.
Όπως αναφέρει η ΕΡΤ, το ερώτημα που τίθεται είναι πόσα από αυτά τα καταφύγια παραμένουν ενεργά. Σε απάντηση σχετικής ερώτησης στη Βουλή, τον Νοέμβριο του 2025, ο υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη Ιωάννης Λαμπρόπουλος παρουσίασε τα επίσημα στοιχεία για την κατάσταση των καταφυγίων στη χώρα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που κατατέθηκαν, «κατά την τρέχουσα χρονική περίοδο, σε όλες τις Περιφερειακές Ενότητες της Ελλάδας έχουν χαρακτηριστεί ως καταφύγια 2.892 χώροι, συνολικής χωρητικότητας 1.981.514 ατόμων, με δυνατότητα αύξησης της χωρητικότητας έως και κατά 30%».
Η ευθύνη για τη λειτουργικότητα των χώρων αυτών κατανέμεται μεταξύ της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των ιδιωτών. Οι δήμοι και οι περιφέρειες είναι αρμόδιοι για τη συντήρηση των δημόσιων καταφυγίων, ενώ οι ιδιοκτήτες ιδιωτικών εγκαταστάσεων οφείλουν να διασφαλίζουν ότι οι χώροι μπορούν να τεθούν σε επιχειρησιακή λειτουργία μέσα σε διάστημα 24 ωρών, εφόσον απαιτηθεί.
Ωστόσο, αρκετά από τα ιστορικά καταφύγια της Αθήνας δεν χρησιμοποιούνται πλέον για τον αρχικό τους σκοπό. Σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν αλλάξει χρήση, ενώ άλλα παραμένουν κλειστά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το καταφύγιο κάτω από το Μέγαρο της Βουλής των Ελλήνων, το οποίο από το 2000 έχει μετατραπεί σε υπόγειο χώρο στάθμευσης πέντε επιπέδων.
Δείτε τον χάρτη με όλα τα σημεία συγκέντρωσης σε περίπτωση κινδύνου.
https://www.dnews.gr/
Την ευθύνη για τους χώρους όπου θα μπορούν να προστατευθούν οι πολίτες σε περίπτωση βομβαρδισμού ή άλλης απειλής που συνεπάγεται έκτακτη κατάσταση ασφαλείας έχει η Δ-ΠΣΕΑ. Πρόκειται για την Διεύθυνση Σχεδίασης Εκτάκτου Ανάγκης. Της υπηρεσίας αυτής προΐσταται Ταξίαρχος.
Πηγές του ΓΕΕΘΑ στις οποίες απευθύνθηκε η «Ζούγκλα» προκειμένου να συγκεντρωθούν στοιχεία για τα καταφύγια σε περίπτωση πολέμου στην Αθήνα και την Περιφέρεια, ανέφεραν πώς το «σχέδιο» είναι απόρρητο, όπως απόρρητες είναι οι τοποθεσίες, απόρρητη πληροφορία και ότι έχει να κάνει με τη συντήρησή τους.
Καταφέραμε να πληροφορηθούμε πώς στην Ελλάδα υπάρχουν στρατιωτικά και πολιτικά καταφύγια. Για τα πολιτικά καταφύγια υπεύθυνοι για οργάνωση συντήρηση και λειτουργία είναι η Δ-ΠΣΕΑ που αναφέραμε παραπάνω, η Αστυνομία και η Πυροσβεστική. Πέραν τούτων ουδέν. Κάποια πηγή ανέφερε πως μεταξύ των τοποθεσιών συμπεριλαμβάνονται και σήραγγες του Μετρό. Δηλαδή, το αυτονόητο. Σε όλα τα μέρη του κόσμου το Μετρό αποτελεί την πρώτη λύση μαζικής καταφυγής για προστασία, ήδη από τους δύο προηγούμενους παγκόσμιους πολέμους.
– Πηγές από την Υπηρεσία Σχεδίασης Εκτάκτου Ανάγκης του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη ανέφεραν στη «Ζούγκλα» πως όποιος πολίτης θέλει να ενημερωθεί για το πού θα πάει, σε ποιο καταφύγιο, σε περίπτωση πολέμου στη χώρα μας, θα πρέπει να απευθυνθεί στο κατά τόπου αστυνομικό τμήμα και να ζητήσει να μιλήσει με τον χειριστή θεμάτων πολιτικής άμυνας. Αυτός θα του εξηγήσει αναλυτικά, ενώ μαζί του θα συζητήσει και το ενδεχόμενο να κληθεί σε εκπαίδευση ανάλογη. Οι χειριστές είναι αστυνομικοί.
«Η αποστολή της Διεύθυνσης Πολιτικής Σχεδίασης Εκτάκτου Ανάγκης είναι να σώζει ζωές σε περίπτωση πολέμου, να σώσει τον άμαχο πληθυσμό και να εφαρμόζει το σχέδιο για την προστασία των πολιτών οδηγώντας τους σε συγκεκριμένα μέρη μεταξύ των οποίων και καταφύγια. Να κάνει αραίωση του πληθυσμού και να βγάλει τον κόσμο έξω σε περίπτωση βομβαρδισμών πόλεων και περιοχών», λέει ανώτατο στέλεχος της Υπηρεσίας.
Ανάλογα παραρτήματα έχουν η Πυροσβεστική, το Λιμενικό, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες. Όλοι οι εμπλεκόμενοι γνωρίζουν τι πρέπει να κάνουν και πώς θα δράσουν σε περίπτωση που η χώρα μπει σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω πολέμου. Όλες οι υπηρεσίες και οι εμπλεκόμενοι συνδέονται μεταξύ τους, ενώ συμμετέχουν σε ασκήσεις ανάλογες.
«Οι πολίτες θα πρέπει να συμμετέχουν στις εκπαιδεύσεις αυτές οι οποίες γίνονται για να είναι ενήμεροι», προσθέτει το ανώτατο στέλεχος.
Πληροφορίες της «Ζούγκλας» αναφέρουν πως καταφύγια και συγκεκριμένοι χώροι υπάρχουν σε όλες τις περιοχές της πρωτεύουσας. Κάποιους από αυτούς τους χώρους και τα καταφύγια έχουν αναλάβει και τα συντηρούν οι Δήμοι και οι Περιφέρειες. Το κάθε καταφύγιο είναι χρεωμένο σε φορέα που το ελέγχει. Ελέγχους κάνει και η Πυροσβεστική Υπηρεσία για θέματα πυρόσβεσης.
Το απόρρητο αυτό σχέδιο της χώρας μας αξιολογείται συχνά από τα επιτελεία των υπηρεσιών που συμμετέχουν.
Οι Έλληνες προφανώς δεν γνωρίζουν πού είναι τα καταφύγιά τους σε περίπτωση έκτακτης ανάγκη. Μας λένε ότι στην πρωτεύουσα τουλάχιστον υπάρχει εκτεταμένο δίκτυο καταφυγίων πού τα διαχειρίζεται η αρμόδια στρατιωτική διεύθυνση. Τι συνέβη άραγε στην Περιφέρεια και σε κάθε επαρχιακή πόλη; Υπάρχουν καταφύγια; Η κυβέρνηση οφείλει να αλλάξει αμέσως προσανατολισμό και να ξεφύγει από αυτή την παρωχημένη προπολεμική τακτική. Οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν πού θα καταφύγουν σε περίπτωση πολέμου και πρέπει να εξοικειωθούν με την ιδέα όπως συμβαίνει σε κάθε πολιτισμένο κράτος του κόσμου, πριν να είναι αργά.
