Όταν ο Κινέζος πρόεδρος Xi Jinping μίλησε στον Donald Trump για την «παγίδα του Θουκυδίδη», δεν έκανε απλώς μια ιστορική αναφορά.
Επικαλέστηκε έναν Έλληνα ιστορικό που έζησε πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια για να περιγράψει τον φόβο, την φιλοδοξία και την ανασφάλεια που ακόμη κυβερνούν τις μεγάλες δυνάμεις του κόσμου. Και ίσως εκεί βρίσκεται το πιο συγκλονιστικό στοιχείο, ότι ο ανθρώπινος ψυχισμός, παρά την τεχνολογία, τους αιώνες και τις αυτοκρατορίες που πέρασαν, δεν έχει αλλάξει ουσιαστικά. Ο Θουκυδίδης, γράφοντας για τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, προσπάθησε να εξηγήσει γιατί οδηγήθηκαν στη σύγκρουση η Αθήνα και η Σπάρτη. Η περίφημη φράση του ότι η άνοδος της Αθήνας και ο φόβος που αυτή προκάλεσε στη Σπάρτη έκαναν τον πόλεμο αναπόφευκτο, δεν αφορά μόνο δύο αρχαίες ελληνικές πόλεις. Αφορά έναν διαχρονικό μηχανισμό εξουσίας.
Όταν μια δύναμη ανεβαίνει, η ήδη κυρίαρχη δύναμη αισθάνεται ότι απειλείται. Και ο φόβος, όταν συνδυάζεται με αλαζονεία οδηγεί συχνά σε σύγκρουση.
Αυτό ακριβώς υπαινίχθηκε ο Σι Τζινπίνγκ. Η Κίνα βλέπει τον εαυτό της ως την ανερχόμενη δύναμη του 21ου αιώνα.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την άλλη, παραμένουν η ισχυρότερη παγκόσμια υπερδύναμη, αλλά αισθάνονται ότι η κυριαρχία τους αμφισβητείται.
Ο Κινέζος πρόεδρος ουσιαστικά τι θέλησε να πει στους Αμερικανούς; «Μην επαναλάβετε το λάθος της Σπάρτης. Μην αφήσετε τον φόβο απέναντι στην άνοδο της Κίνας να οδηγήσει τον κόσμο σε μια νέα καταστροφή.»
Είναι συγκλονιστικό ότι, για να περιγράψει την πιο σύγχρονη γεωπολιτική αντιπαράθεση του πλανήτη, ένας ηγέτης της Ασίας που προφανώς έχει μελετήσει δικούς μας αρχαίους ιστορικούς και ενδεχομένως και φιλοσόφους ,στρέφεται στον αρχαίο Έλληνα ιστορικό μας .
Αυτό δείχνει κάτι βαθύτερο από τον απλό σεβασμό προς την ελληνική αρχαιότητα. Δείχνει ότι οι αρχαίοι Έλληνες κατανόησαν με μοναδική καθαρότητα τη φύση του ανθρώπου. Δεν περιέγραψαν μόνο γεγονότα, αποκάλυψαν τους μηχανισμούς της ανθρώπινης ψυχής.
Η ζήλια, ο φόβος, η ανάγκη για δύναμη, η φιλοδοξία, η αίσθηση τιμής, η ανασφάλεια απέναντι στον ανερχόμενο αντίπαλο , όλα αυτά παραμένουν ίδια. Άλλαξαν τα όπλα, όχι τα ένστικτα.
Στη θέση των τριήρεων υπάρχουν αεροπλανοφόρα, στη θέση των αγγελιαφόρων υπάρχουν δορυφόροι και τεχνητή νοημοσύνη.
Όμως ο άνθρωπος εξακολουθεί να αντιδρά με τα ίδια πάθη που περιέγραψε ο Θουκυδίδης.
Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο μεγαλείο των αρχαίων προγόνων μας- ότι μίλησαν όχι μόνο για την εποχή τους, αλλά για όλες τις εποχές. Οι ιδέες τους δεν επιβιώνουν επειδή τις θαυμάζουμε από νοσταλγία, επιβιώνουν επειδή εξακολουθούν να εξηγούν την πραγματικότητα.
Από τη δημοκρατία και τη φιλοσοφία μέχρι την τραγωδία και τη στρατηγική, οι Έλληνες της αρχαιότητας άγγιξαν κάτι πανανθρώπινο και διαχρονικό.
Έτσι, όταν ένας σύγχρονος ηγέτης επικαλείται τον Θουκυδίδη για να προειδοποιήσει σχετικά με την πιθανότητα ενός παγκόσμιου ανταγωνισμού ανάμεσα στην Κίνα και την Αμερική, βλέπουμε κάτι σχεδόν ποιητικό-που μας γεμίζει δέος .. η φωνή ενός Αθηναίου του 5ου αιώνα π.κ.χ εξακολουθεί να αντηχεί μέσα στα κέντρα εξουσίας του 21ου αιώνα. Ένας ηγέτης ενός μεγάλου πολιτισμού έδειξε ότι γνωρίζει τις διδαχές των αρχαίων Ελλήνων ,ενός εξίσου μεγάλου πολιτισμού ..
Και αυτό ίσως αποδεικνύει ότι οι πολιτισμοί δεν γίνονται αθάνατοι με τη στρατιωτική δύναμη ή τον πλούτο, αλλά όταν καταφέρνουν να συλλάβουν αλήθειες που δεν γερνούν ποτέ.
