Το νέο κληρονομικό δίκαιο φέρνει σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο μοιράζεται η περιουσία μετά τον θάνατο ενός ανθρώπου. Η βασική επιδίωξη της μεταρρύθμισης είναι να περιοριστούν οι οικογενειακές συγκρούσεις και να αντιμετωπιστεί το μεγάλο πρόβλημα της εξ αδιαιρέτου ιδιοκτησίας, δηλαδή της κατάστασης όπου πολλά άτομα κατέχουν ποσοστά στο ίδιο ακίνητο, χωρίς να μπορούν εύκολα να το αξιοποιήσουν ή να το διαχειριστούν.
«Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις του Αστικού Δικαίου των τελευταίων δεκαετιών, που αφορά τον πυρήνα των οικογενειακών, περιουσιακών και κοινωνικών σχέσεων» δήλωσε ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Ιωάννης Μπούγας κατά τη συζήτηση και ψήφιση στη Βουλή του νομοσχεδίου με τίτλο: «Αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου και άλλες διατάξεις», που τίθεται σε ισχύ και αλλάζει το πλαίσιο των κληρονομιών και των διαθηκών μετά από περίπου οκτώ δεκαετίες.
Μέχρι σήμερα, ένα σπίτι ή ένα οικόπεδο μπορούσε να καταλήξει σε πολλούς συνιδιοκτήτες, με αποτέλεσμα διαφωνίες, δικαστικές διαμάχες και αδυναμία πώλησης ή αξιοποίησης της περιουσίας. Το νέο σύστημα προσπαθεί να κρατά ενιαία τα ακίνητα και να αποζημιώνει οικονομικά όσους έχουν κληρονομικά δικαιώματα.
35 ερωτήσεις – απαντήσεις και παραδείγματα
Ακολουθούν 35 βασικές ερωτήσεις και απαντήσεις με απλά λόγια και πρακτικά παραδείγματα.
1. Τι είναι η νόμιμη μοίρα;
Η νόμιμη μοίρα είναι το ελάχιστο μέρος της κληρονομιάς που προστατεύει ο νόμος για ορισμένους στενούς συγγενείς, ακόμη κι αν υπάρχει διαθήκη.
Παράδειγμα: Ένας πατέρας αφήνει όλη την περιουσία του μόνο στον φίλο του. Τα παιδιά του εξακολουθούν να έχουν δικαίωμα στη νόμιμη μοίρα.
2. Ποιοι δικαιούνται νόμιμη μοίρα;
Δικαιούχοι είναι κυρίως τα παιδιά, ο σύζυγος και σε ορισμένες περιπτώσεις οι γονείς του θανόντος.
Παράδειγμα: Ένας άνθρωπος πεθαίνει αφήνοντας σύζυγο και δύο παιδιά. Και οι τρεις προστατεύονται από τη νόμιμη μοίρα.
3. Τι αλλάζει βασικά στη νόμιμη μοίρα;
Η μεγάλη αλλαγή είναι ότι η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται κυρίως σε χρηματική αξίωση και όχι σε ποσοστό ιδιοκτησίας πάνω σε ακίνητο.
Παράδειγμα: Αν ένα σπίτι δοθεί με διαθήκη μόνο σε ένα παιδί, το άλλο παιδί δεν θα γίνει συνιδιοκτήτης αλλά θα ζητήσει χρηματική αποζημίωση.
4. Τι σημαίνει «χρηματική αξίωση»;
Σημαίνει ότι ο δικαιούχος ζητά χρήματα αντί να αποκτά μέρος του ακινήτου.
Παράδειγμα: Ένα διαμέρισμα αξίας 200.000 ευρώ μένει σε έναν γιο. Η κόρη δικαιούται 50.000 ευρώ και όχι ποσοστό στο διαμέρισμα.
5. Γιατί θεωρείται σημαντική αυτή η αλλαγή;
Διότι περιορίζει τις εξ αδιαιρέτου ιδιοκτησίες που δημιουργούσαν συγκρούσεις μεταξύ συγγενών.
Παράδειγμα: Τρία αδέλφια κληρονομούν ένα σπίτι. Μέχρι σήμερα είχαν όλοι ποσοστά στο ίδιο ακίνητο. Πλέον μπορεί το σπίτι να μείνει σε έναν και οι άλλοι να αποζημιωθούν.
6. Τι είναι η εξ αδιαιρέτου ιδιοκτησία;
Είναι όταν πολλοί άνθρωποι έχουν ποσοστά στο ίδιο ακίνητο χωρίς φυσικό διαχωρισμό.
Παράδειγμα: Δύο αδέλφια έχουν από το 50% ενός διαμερίσματος αλλά δεν υπάρχει χωρισμός του χώρου.
7. Ποια προβλήματα δημιουργεί η εξ αδιαιρέτου ιδιοκτησία;
Δημιουργεί συχνά αδυναμία συμφωνίας για πώληση, ενοικίαση ή αξιοποίηση του ακινήτου.
Παράδειγμα: Ο ένας αδελφός θέλει να πουλήσει το σπίτι και ο άλλος όχι. Το ακίνητο παραμένει κλειστό για χρόνια.
8. Τι αλλάζει πλέον για σπίτια και οικόπεδα;
Η λογική του νέου νόμου είναι να παραμένουν ενιαία και να μην σπάνε σε πολλά ποσοστά.
Παράδειγμα: Ένα αγροτεμάχιο παραμένει σε έναν κληρονόμο ώστε να συνεχίσει να καλλιεργείται και οι υπόλοιποι λαμβάνουν αποζημίωση.
9. Θα εξαφανιστούν οι συνιδιοκτησίες;
Όχι, αλλά αναμένεται να μειωθούν σημαντικά.
Παράδειγμα: Αν οι κληρονόμοι συμφωνούν, μπορούν ακόμη να κρατήσουν κοινό ένα ακίνητο.
10. Τι γίνεται αν ο κληρονόμος δεν έχει χρήματα να πληρώσει;
Το δικαστήριο μπορεί να δώσει χρόνο ή να επιτρέψει πληρωμή σε δόσεις.
Παράδειγμα: Ένας γιος κληρονομεί το πατρικό σπίτι αλλά δεν διαθέτει άμεσα 80.000 ευρώ για τη νόμιμη μοίρα της αδελφής του. Το ποσό μπορεί να καταβληθεί σταδιακά.
11. Τι αλλάζει για τις οικογενειακές επιχειρήσεις;
Ο νέος νόμος επιχειρεί να αποφεύγεται η διάσπαση της επιχείρησης σε μικρά ποσοστά.
Παράδειγμα: Ένα παιδί αναλαμβάνει το οικογενειακό κατάστημα και τα υπόλοιπα αποζημιώνονται οικονομικά.
12. Τι αλλάζει στην εξ αδιαθέτου κληρονομιά;
Ενισχύεται η θέση του επιζώντος συζύγου.
Παράδειγμα: Μια σύζυγος μπορεί πλέον να λάβει μεγαλύτερο ποσοστό από ό,τι λάμβανε παλαιότερα.
13. Τι ισχύει όταν υπάρχει σύζυγος και ένα παιδί;
Ο σύζυγος λαμβάνει πλέον το ένα τρίτο της περιουσίας αντί για το ένα τέταρτο.
Παράδειγμα: Σε περιουσία 300.000 ευρώ, ο σύζυγος λαμβάνει 100.000 ευρώ και το παιδί 200.000 ευρώ.
14. Γιατί έγινε αυτή η αλλαγή;
Για να προστατευθεί περισσότερο ο επιζών σύζυγος.
Παράδειγμα: Μια ηλικιωμένη σύζυγος που ζούσε μόνο με τη σύνταξη του συζύγου αποκτά μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια.
15. Τι ισχύει όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά;
Παραμένει το προηγούμενο καθεστώς.
Παράδειγμα: Αν υπάρχουν σύζυγος και τρία παιδιά, ο σύζυγος λαμβάνει το ένα τέταρτο και τα παιδιά μοιράζονται τα υπόλοιπα.
16. Μπορεί κάποιος να χάσει τη νόμιμη μοίρα;
Ναι, σε ορισμένες περιπτώσεις σοβαρής διάρρηξης των οικογενειακών σχέσεων.
Παράδειγμα: Σύζυγοι που βρίσκονταν επί χρόνια σε διάσταση μπορεί να αντιμετωπιστούν διαφορετικά από το δικαστήριο.
17. Ποιες περιπτώσεις εξετάζονται πλέον πιο αυστηρά;
Περιπτώσεις αποξένωσης, διάστασης ή εκκρεμούς διαζυγίου.
Παράδειγμα: Αν είχε κατατεθεί αγωγή διαζυγίου πριν από τον θάνατο, μπορεί να περιοριστούν δικαιώματα του συζύγου.
18. Τι είναι οι κληρονομικές συμβάσεις;
Είναι συμφωνίες που γίνονται όσο κάποιος βρίσκεται στη ζωή για το πώς θα οργανωθεί η περιουσία του.
Παράδειγμα: Ένας πατέρας συμφωνεί από πριν ότι ο ένας γιος θα συνεχίσει την επιχείρηση και η κόρη θα λάβει χρήματα ή άλλο ακίνητο.
19. Τι αλλάζει με τα χρέη της κληρονομιάς;
Επιχειρείται μεγαλύτερη προστασία των κληρονόμων από τα χρέη.
Παράδειγμα: Αν η κληρονομιά έχει μεγάλα δάνεια, αυτά θα καλύπτονται κυρίως από την ίδια την περιουσία της κληρονομιάς.
20. Ποιος είναι ο βασικός στόχος του νέου νόμου;
Να μειωθούν οι οικογενειακές συγκρούσεις και να σταματήσει ο κατακερματισμός της ακίνητης περιουσίας.
Παράδειγμα: Αντί τέσσερα αδέλφια να έχουν από το 25% ενός κλειστού διαμερίσματος για δεκαετίες, το ακίνητο μπορεί να περάσει σε έναν ιδιοκτήτη και οι υπόλοιποι να αποζημιωθούν οικονομικά.
21. Μπορεί κάποιος να αφήσει όλη την περιουσία του όπου θέλει;
Όχι απόλυτα. Η διαθήκη εξακολουθεί να περιορίζεται από τη νόμιμη μοίρα των προστατευόμενων συγγενών.
Παράδειγμα: Ένας πατέρας θέλει να αφήσει όλη την περιουσία του σε φιλανθρωπικό ίδρυμα. Τα παιδιά του όμως εξακολουθούν να δικαιούνται τη νόμιμη μοίρα τους.
22. Μπορεί να δοθεί όλο το σπίτι σε ένα μόνο παιδί;
Ναι. Αυτό είναι πλέον πολύ πιο εύκολο με το νέο σύστημα.
Παράδειγμα: Μια μητέρα αφήνει το διαμέρισμα στον γιο που ζούσε μαζί της και τη φρόντιζε. Η κόρη αποζημιώνεται οικονομικά χωρίς να αποκτήσει ποσοστό στο ακίνητο.
23. Τι γίνεται αν δεν υπάρχει καθόλου διαθήκη;
Τότε εφαρμόζεται η εξ αδιαθέτου διαδοχή, δηλαδή η περιουσία μοιράζεται σύμφωνα με τον νόμο.
Παράδειγμα: Ένας άνθρωπος πεθαίνει χωρίς διαθήκη αφήνοντας σύζυγο και δύο παιδιά. Η περιουσία μοιράζεται αυτόματα σύμφωνα με τα ποσοστά του νόμου.
24. Τι γίνεται αν ένας κληρονόμος ζει ήδη μέσα στο σπίτι;
Το δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη την πραγματική κατάσταση διαβίωσης.
Παράδειγμα: Η κόρη κατοικεί επί 20 χρόνια στο πατρικό σπίτι και δεν διαθέτει άλλη κατοικία. Αυτό μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο διακανονισμού της κληρονομιάς.
25. Τι γίνεται όταν το ακίνητο δεν μπορεί εύκολα να πουληθεί;
Το νέο πλαίσιο προσπαθεί να αποφεύγει τις αναγκαστικές πωλήσεις.
Παράδειγμα: Ένα σπίτι μικρής αξίας πχ σε χωριό δεν χρειάζεται να πουληθεί για να μοιραστούν μικρά ποσοστά σε πολλούς συγγενείς. Μπορεί να παραμείνει σε έναν κληρονόμο.
26. Πώς υπολογίζεται η αξία της κληρονομιάς;
Υπολογίζονται όλα τα περιουσιακά στοιχεία αλλά και τα χρέη.
Παράδειγμα: Αν υπάρχουν δύο ακίνητα αξίας 400.000 ευρώ αλλά και δάνειο 100.000 ευρώ, η καθαρή κληρονομιά θεωρείται 300.000 ευρώ.
27. Τι γίνεται αν υπάρχει διαφωνία για την αξία ενός ακινήτου;
Μπορεί να χρειαστεί πραγματογνωμοσύνη ή δικαστική απόφαση.
Παράδειγμα: Το ένα παιδί θεωρεί ότι το σπίτι αξίζει 500.000 ευρώ και το άλλο 300.000 ευρώ. Το δικαστήριο μπορεί να ορίσει εκτιμητή.
28. Τι συμβαίνει αν κάποιος είχε λάβει μεγάλες δωρεές, όσο ζούσε ο γονέας;
Οι δωρεές εν ζωή μπορεί να συνυπολογίζονται.
Παράδειγμα: Ένας γιος πήρε διαμέρισμα από τον πατέρα του πριν από δέκα χρόνια. Αυτό μπορεί να ληφθεί υπόψη κατά τον υπολογισμό της κληρονομιάς.
29. Μπορεί κάποιος να παραιτηθεί από μελλοντική κληρονομιά;
Ναι, υπό προϋποθέσεις μέσω κληρονομικής σύμβασης.
Παράδειγμα: Μια κόρη συμφωνεί ότι δεν θα διεκδικήσει μελλοντικά μερίδιο από την οικογενειακή επιχείρηση επειδή έλαβε ήδη άλλο ακίνητο.
30. Τι γίνεται με τα ανήλικα παιδιά;
Τα ανήλικα εξακολουθούν να προστατεύονται ιδιαίτερα από τον νόμο.
Παράδειγμα: Πατέρας με ανήλικο παιδί δεν μπορεί πρακτικά να το αποκλείσει πλήρως από την κληρονομιά.
31. Μπορεί να αποφευχθεί το δικαστήριο;
Αυτός είναι ένας βασικός στόχος του νέου νόμου.
Παράδειγμα: Αν συμφωνηθεί χρηματική αποζημίωση μεταξύ αδελφών, αποφεύγεται πολυετής δικαστική διαμάχη για το ίδιο ακίνητο.
32. Τι αλλάζει στις δικαστικές διαμάχες;
Οι διαφορές μετατρέπονται περισσότερο σε οικονομικές απαιτήσεις παρά σε μάχες για ποσοστά ακινήτων.
Παράδειγμα: Αντί να συζητείται ποιος θα πάρει το μπαλκόνι ή ποιο δωμάτιο αντιστοιχεί σε κάθε κληρονόμο, η διαφορά αφορά το χρηματικό ποσό της αποζημίωσης.
33. Τι γίνεται με τις αγροτικές εκμεταλλεύσεις;
Το νέο σύστημα επιχειρεί να αποτρέψει τη διάσπαση της γης.
Παράδειγμα: Ένα μεγάλο αγρόκτημα μπορεί να παραμείνει σε έναν αγρότη της οικογένειας ώστε να συνεχίσει να λειτουργεί ενιαία.
34. Πώς επηρεάζονται οι πολυκατοικίες και τα παλιά οικογενειακά ακίνητα;
Αναμένεται να μειωθούν οι περιπτώσεις όπου ένα διαμέρισμα ανήκει σε πολλούς συγγενείς διαφορετικών γενεών.
Παράδειγμα: Σήμερα υπάρχουν διαμερίσματα με 10 ή 15 συγκληρονόμους. Το νέο σύστημα προσπαθεί να αποτρέψει τέτοιες καταστάσεις.
35. Ποιο είναι τελικά το μεγαλύτερο πρακτικό αποτέλεσμα του νέου νόμου;
Η προσπάθεια να παραμένει λειτουργική και αξιοποιήσιμη η οικογενειακή περιουσία.
Παράδειγμα: Ένα σπίτι μπορεί πλέον να έχει έναν ιδιοκτήτη αντί για πέντε συγκυρίους που διαφωνούν συνεχώς για τη χρήση και τη διαχείρισή του.
